รู้จักกับชนเผ่าเมารี(Maori)ที่ส่งผ่านคุณพ่อมาถึง Jason Momoa

หากใครติดตามนักแสดงสุดฮอตคนนี้จาก Game of Thrones, Justice League และ Aquaman คงจะได้เห็นการวาดลวดลายเต้น Haka ของเค้าจากเทปออดิชั่นและงานพรีเมียร์บ้าง เรามาทำความรู้สึกวัฒนธรรมชนเผ่าเจ้าของการเต้น Haka ไปพร้อมกันดีกว่า

ช่วงนี้มาแรงกว่าใครเพื่อนก็พ่อ Jason Momoa หนุ่มตัวใหญ่ล่ำปึก ที่ใครๆเห็นก็ต้องทึ่งกับขนาดตัว เราผู้เขียนเองก็เคยตกตะลึงตอนเห็นเขาครั้งแรกในบท Karl Drogo จาก Game of Thrones ยิ่งพอทำความรู้จักกับเขาที่ดังมากขึ้นเรื่อยๆ ก็พบว่าเจสันเป็นนักแสดงเชื้อสายเผ่าเมารี ซึ่งเป็นชนเผ่าในเกาะนิวซีแลนด์ที่มีความเก่าแก่ เป็นชนพื้นเมืองก่อนการเข้าไปบุกเบิกของชา่วยุโรป จากการศึกษาในปี 2013 พบว่าประชากรบนเกาะกว่า 600,000 คนยืนยันว่าตนคือเชื้อสายเผ่าเมารี คิดเป็นอันตราส่วน 15% จากประชากรในประเทศนิวซีแลนด์ทั้งหมด

ชาวเผ่าเมารีคือใคร?

ชนชาติเผ่าเมารีหรือเรียกแบบสวยๆ กลุ่มชาติพันธุ์เมารีเป็นกลุ่มวัฒนธรรมที่ถือกำเนิดในท้องถิ่นเกาะนิวซีแลนด์ จัดเป็นหนึ่งในกลุ่มวัฒนธรรมโพลินีเซียนตะวันออก (Eastern Polynesian) ซึ่งได้อพยพเข้าไปสู่เกาะนิวซีแลนด์และพัฒนารูปแบบวัฒนธรรมท้องถิ่นขึ้น

Women of the Village (Samoa 1900) cr.https://www.flickr.com/photos/15693951@N00/2698632079/

วัฒนธรรมโพลินีเซียนหลักๆ จะแพร่กระจายอยู่ตามหมู่เกาะต่างๆ ในทะเลแปซิฟิค อาทิ เกาะEaster, Hawaii, Marquesas, Sāmoa, Tahiti, Tonga และเกาะ Cook นักมานุษยวิทยาเชื่อว่าแต่เดิมรากฐานชาติพันธุ์ของมนุษย์ที่อพยพมายังหมู่เกาะเหล่านี้คือชาวเอเชียจะวันออกเฉียงใต้ที่เรียกว่าออสโตรนีเซียน หรือ มลายู-โพลินีเซียน (Austronesian or Malayo-Polynesian)

Photo from https://variety.com/2016/film/news/annecy-moana-vaiana-disney-teaser-1201798053/

สำหรับคนที่เราน่าจะคุ้นเคยกันดีจากสื่ออีกหนึ่งคนที่เป็นชาวชาติพันธุ์โพลินีเซียนคือตัวละครโมอาน่า (Moana) จากภาพยนตร์แอนิเมชั่นค่าย Disney นี่เอง เผ่าของโมอาน่าก็จัดอยู่ในกลุ่มวัฒนธรรมโพลินีเซียนด้วย ซึ่งจะมีรูปแบบวัฒนธรรมคล้ายคลึงกันตั้งแต่ความเป็นอยู่ อาหารการกิน การแต่งกาย และพิธีกรรมความเชื่อต่างๆ

Samoan Islands, Apia, Chiefs (1870s)
Samoan Islands, Apia, Chiefs (1870s) The photographer was G. Riemer, the paymaster of the SMS Hertha who took many stereoviews during the journey of the “Hertha” to East Asia and the Islands in the South Pacific. (1874 – 1877) cr.https://www.flickr.com/photos/15693951@N00/3744982645/

ก่อนการมาเยือนของชาวยุโรปในช่วงคริสต์ศตวรรษที่ 19 ชนเผ่าเมารีมีการพัฒนารูปแบบศิลปะหัตถกรรมที่โดดเด่นมากมาย บรรดางานศิลปะและวัฒนธรรมของชนเผ่าเหล่านี้ถูกนำมาเผยแพร่และอนุรักษ์ในภายหลัง ทำให้ยังคงรูปแบบของความเชื่อ ศิลปะ และบทเพลงได้เป็นอย่างดี

วัฒนธรรมต่างๆ ของชาวเมารี ตั้งอยู่บนแนวคิดและปณิธานในการใช้ชีวิตดังนี้

  • Mana – พลัง หมายถึงสิ่งที่สถิตย์อยู่ในสิ่งต่างๆ มีความศักดิ์สิทธิ์ ซึ่งจะหมายถึงพลังเหนือธรรมชาติก็ได้ มานาหรือพลังนี้จะได้รับ 2 โอกาสคือได้รับสืบทอดพลังอำนาจจากบรรพบุรุษ หรือได้รับส่งต่อโดยการยินยอมจากผู้ที่มีมานานี้ อาจจะด้วยหน้าที่หรือความพึงพอใจ และสิทธิพิเศษบางประการที่ได้รับจากชนเผ่า
  • Tapu – สิ่งศักดิ์สิทธิ์ต้องห้าม ซึ่งสำหรับเผ่าเมารีมี Tapu หรือ ทาปู 2 แบบ คือ แบบส่วนบุคคล และส่วนของเผ่า หากสถานที่ใดเป็นทาปู จะถือเป็นของศักดิ์สิทธิ์ คนในเผ่าจะไม่ได้รับอนุญาตให้แตะต้องได้ ตัวอย่างของ Tapu ที่มีได้แก่สมัยก่อนอาหารสำหรับผู้นำเผ่าถือว่าเป็น Tapu สำหรับผู้อื่น บ้านของหัวหน้าเผ่าก็ถือเป็น Tapu ซึ่งแม้แต่หัวหน้าเผ่าเองก็ไม่ได้รับอนุญาตให้รับประทานอาหารในบ้านตนเองได้  นอกจากนี้แม้แต่เสื้อผ้าก็อาจจะจัดเป็นทาปูด้วยเช่นกัน ยังมีตัวอย่างทาปูซึ่งเป็นที่รู้กันถ้วนหน้าคือสถานที่ฝังศพเองก็จัดว่าเป็นสถานที่ทาปู จะถูกล้อมรั้วห้ามเข้าไปโดยเด็ดขาด
  • Ahi kaa – ไฟ สถานะแห่งการดำเนินชีวิตของชาวเผ่า การใช้ไฟในการประกอบอาหารอันเป็นปัจจัยสำคัญกันขาดไม่ได้
  • Whāngai – เมตตาอุปถัมภ์เด็ก ชาวเผ่าเมารีให้การดูแลเด็กๆ ในครอบครัวและในเผ่าอย่างอ่อนโยน เป็นอิสระ ไม่เคร่งเครียดกดดัน จากบันทึกของชาวยุโรปที่เข้าไปในเกาะนิวซีแลนด์พบว่าคนในเผ่าทั้งชายและหญิงจะไม่ตีเด็กเลย และจะไม่ยอมให้คนอื่นตีเด็กๆ ของพวกเขาด้วย
  • Utu – การพุึ่งพาอาศัยกัน เพื่อดูแลรักษา Mana หรือพลังเสถียรภาพของชาวเมารีจำเป็นที่จะต้องอาศัยพลังทั้งทางบวกและทางลบ หลักการพุึ่งพาอาศัยกันหรือที่เรียกว่า Utu (อูทู) ของชาวเมารีหมายรวมถึงการมีน้ำใจต่อกัน และกา่รแก้แค้นแทนกันของคนในเผ่า

ชนเผ่าเมารีจึงอยู่กันอย่างครอบครัวใหญ่ มีกสิกรรมและอาชีพที่สอดคล้องแบ่งปันภาระหน้าที่ของกันและกัน

cr. https://www.hetetschoolofmaoriart.com/

ด้วยแนวคิด 5 ประการดังที่กล่าวมาข้างต้น ทำให้เกิดวัฒนธรรมที่สำคัญของชนเผ่าเมารี หรือที่ในภาษาถิ่นเรียกว่า Māoritanga  มีส่วนประกอบดังนี้

  • Whakairo การแกะสลัก ชาวเมารีเชื่อว่าเทพสื่อสารกับพวกเขาผ่านช่างไม้แกะสลัก งานแกะสลักไม้จึงถือเป็นงานศักดิ์สิทธิ์ ทุกอย่างล้วนนำมาใช้ประโยชน์ทั้งสิ้นแม้แต่เศษไม้ก็นำมาปรุงอาหารต่อไม่ให้เหลือ นอกจากนี้ยังมีข้อห้ามกำหนดมากมาย ที่สำคัญอย่างหนึ่งคือจะไม่ยอมให้ผู้หญิงเข้าใกล้งานแกะสลักบางชิ้นเพราะถือเป็นของต้องห้ามสำหรับสตรี
  •  Raranga การทอผ้า โดยในการทำเครื่องนุ่งห่ม ชาวเผ่าเมารีนิยมใช้เส้นใยป่านมาเป็นส่วนประกอบในการทอผ้า ประกอบเครื่องแต่งกาย ป่านนอกจากจะใช้ทำเป็นเส้นใยทอผ้าทำเครื่องนุ่งห่มแล้ว ยังนิยมนำมาจักสานทอเสื่อ เชือก ไปจนถึงแหอีกด้วย ส่วนสีสันที่ใช้ย้อมผ้ามีทั้งสีดำที่ได้จากโคลนสีดำซึ่งมีเกลือของธาตุเหล็กผสมอยู่สูง, เปลือกต้น Raurekauซึ่งเป็นพืชพื้นถิ่นที่ให้สีเหลือง และ Tanekaha ให้สีแทน
  •  Kapa haka ระบำหมู่ เป็นการแสดงพื้นเมืองของเผ่าเมารี ประกอบด้วย Kapa ที่หมายถึงเส้นทาง ส่วน Haka คือการเต้น โดยในการเต้นระบำหมู่ฮากานี้ จะกระทำกันเป็นกลุ่ม ประกอบด้วยการร้องประสานเสียง การตบมือ การก้า่วเท้าเป็นจังหวะ จัดว่าเป็นการแสดงที่แสดงถึงเอกลักษณ์ของชนเผ่าดั้งเดิมในนิวซีแลนด์ที่มักจะนำมาแสดงในโอกาสพิเศษต่างๆ
  •  Whaikorero ปกรณัม ตำนาน และเรื่องเล่าวงศาคณาญาติ เป็นการสืบสานและส่งต่อวัฒนธรรมจากรุ่นสู่รุ่น โดยจะประกอบเรื่องราวของบรรพบุรุษกับธรรมชาติ ดินแดนแผ่นดินและสายน้ำ
  • Tā moko การสัก โดยการสักของคนในเผ่าเมารีไม่ได้จำกัดที่เพศชายเท่านั้น แต่ผู้หญิงก็สักได้ โดยรอยสักของแต่ละคนจะเชื่อมโยงกับสถานะทางสังคมของคนนั้นๆ ที่มีต่อเผ่า ชาติกำเนิด รวมถึงวีรกรรมความกล้าหาญต่างๆ

การเต้นระบำฮากา (Haka)

Maori warriors perform a Haka, meaning dance of welcome, for Secretary of Defense Leon E. Panetta during a Powhiri ceremony while visiting Auckland, New Zealand Sept. 21, 2012. Photo by Erin A. Kirk-Cuomo

การเต้นระบำพร้อมกับร้องเพลงอันเป็นเอกลักษณ์ที่เรียกว่า ฮากา (Haka) ของชาวเผ่าเมารีนั้นเป็นไปเพื่อการสรรเสริญพระเจ้า นิยมใช้ในยามออกศึกสงครามเพื่อเพิ่มความฮึกเหิมแก่นักรบ เป็นการอ้อนวอนขอให้พระเจ้าบันดาลชัยชนะ และท่าทางสีหน้าก็มีเพื่อข่มขวัญศัตรูด้วย โดยในท่าทางต่างๆ การแสดงสีหน้าทั้งเบิกตาโพลง แลบลิ้นออกเป็นหนึ่งในท่าสำคัญของระบำฮากากันเลยทีเดียว

ปัจจุบันความหมายของการเต้นฮากาก็มีบริบทหลากหลายขึ้น ตั้งแต่ที่นักกีฬานำมาใช้ก่อนลงแข่ง ไปจนถึงงานแต่งงานแบบนี้ก็มีค่ะ

จากในคลิปเจ้าสาวที่เป็นชนเผ่าเมารีถึงกับหลั่งน้ำตาที่บรรดาแขกในพิธีช่วยกันแสดงระบำฮากาอย่างพร้อมเพรียงเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

และแน่นอนว่าหนึ่งในการนำมาประยุกต์ใช้ดังๆ ก็ได้แก่การนำเอาระบำหมู่ฮากามาใช้เป็นเสน่ห์ในการออดิชั่นของหนุ่มเชื้อชายเมารีอย่างเจสัน โมโมอาเองด้วย โดยในการออดิชั่นเพื่อรับบท Karl Drogo ใน Game of Thrones หลังจากการทดสอบอ่านบท เจสันได้แสดงระบำฮากาต่อหน้ากล้องให้ทีมงานดูเพิ่มเติมอีกด้วย

ใครจะว่าเขาไม่เหมาะจะเป็นคาร์ล โดรโกได้ล่ะ จิตวิญญาณชนเผ่าแรงกล้าขนาดนี้ ไม่พอ! ในเมื่อเขาแจ้งเกิดในบท Aquaman อย่างยิ่งใหญ่ ในรอบพรีเมียร์ภาพยนตร์ เจสัน โมโมอายังได้เตรียมเซอร์ไพร์สแฟนๆ ด้วยการแสดงระบำฮากาหมู่ร่วมกับนักแสดงอื่นอีกด้วย

เรียกได้ว่าเป็นนักแสดงชาวเผ่าที่รักบ้านเกิดแบบสุดๆ น่ารักซะไม่มี ปัจจุบันชาวเผ่าเมารีเหล่านี้ก็ยังพยายามสืบสานวัฒนธรรมของตนเองให้คงอยู่ โดยมีการปรับเปลี่ยนให้เข้ากับบริบทของโลกยุคปัจจุบัน ฮากาไม่จำเป็นต้องร่ายรำก่อนออกรบเสมอไป ยังถูกนำมาใช้ในโอกาสพิเศษอื่นๆ อีกมากมาย การนำวัฒนธรรมเหล่านี้มาผลิตซ้ำและปรับเปลี่ยนแสดงถึงการเคลื่อนไหวของมัน แสดงว่าวัฒนธรรมนี้ยังไม่ตาย ยังมีการสืบทอดกันอยู่

หากประเทศแถวนี้จะไม่เลิกแช่แข็งวัฒนธรรมตัวเอง ห้ามแตะต้องเลยแม้แต่น้อย ก็คงได้แต่นับวันรอมันสูญหาย เพราะเหตุผลที่ถือกันว่า “โบราณเค้าทำกันมา” นี่แหละค่ะ


REFERENCES

HAKA TOURS.(MARCH 14, 2013). “Haka meaning“.haka tour new zealand. AVAILABLE FROM: https://hakatours.com/blog/haka-meaning/[CITED 20 December 2018]
wikipedia.“Māori culture“.wikipedia. AVAILABLE FROM: https://en.wikipedia.org/wiki/M%C4%81ori_culture[CITED 20 December 2018]

Follow me ติดตามกันต่อได้ที่
🌙 Facebook : DeadlyDoll
🌙 Instagram : @Deadlydoll
🌙 Youtube : Deadlydoll Vanessa
🌙Email : deadlydollvanessa[at]gmail.com
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.